Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, kërcënoi të dielën se do ta ndryshojë rrjedhën e ujit të lumit Ibër për shkak të, siç tha, sjelljes së autoriteteve të Kosovës ndaj komunitetit serb. Për inxhinierët, edhe në Serbi, kjo deklaratë është “marrëzi” që “nuk ka të bëjë fare me logjikën e shëndoshë”.
Çfarë do t’i sillte kujtdo “përdredhja” e Ibrit, a është teknikisht e realizueshme dhe çfarë pasojash do të kishte për menaxhimin e ujit, energjinë dhe popullsinë lokale në Kosovë, janë disa pyetje që i ka bërë gazeta serbe “Vreme”.
Në zonën e Kosovës, Ibri u bllokua nga një digë, e cila krijoi liqenin artificial të Ujmanit, një nga qendrat kryesore të infrastrukturës dhe energjisë. Hidrocentrali në liqen furnizon me energji elektrike një pjesë të konsiderueshme të Kosovës, dhe sistemi i ujit Ibër-Lepenc siguron ujë për popullsinë lokale.
Ideja e “zhvendosjes” së Ibrit nuk është e re. Vuçiq e përmendi atë kërcënueshëm edhe në vitin 2024, por më pas u distancua prej saj sepse nuk donte që “natyra të përdorej për nevoja politike”.
Inxhinieri civil dhe profesori serb në Fakultetin e Inxhinierisë Civile Jovan Despotoviq i tha gazetës “Vreme” se Serbia s’do të përfitonte “asgjë” nga kjo.
“Kjo do të ishte absolutisht e papranueshme nga pikëpamja e ligjit të ujit të Bashkimit Europian në nivelin e pellgut të Danubit, të cilit i përket Ibri. Nuk ka të bëjë fare me logjikën e shëndoshë. Çfarëdo që mund të thuhet është pak, pasi është e pakuptimtë në kuptimin hidroteknik ose të menaxhimit të ujit”, thotë Despotoviq.
Ai shton se është një ndërmarrje inxhinierike e paimagjinueshme dhe se beson që Vuçiq e tha “në mënyrë metaforike”.
Vendimi për ta ndryshuar rrjedhën e lumit do të ndikonte në mënyrë të pashmangshme në të gjithë popullsinë vendase në Kosovë, jo vetëm te shqiptarët. Profesori serb thotë se në Serbi mund të ketë shumë projekte më të rëndësishme dhe më të mëdha, të cilat mund të sjellin përmirësim të vërtetë në sektorin e energjisë dhe ujit.
“Askush në tokë nuk do të lejonte zhvendosjen e Ibrit”, thotë profesori Despotoviq.
Pengesat në këtë përpjekje nuk janë vetëm teknike, por edhe ligjore.
Ibri buron në Mal të Zi, rrjedh nëpër Serbinë qendrore dhe pastaj hyn në Kosovë. Si Serbia ashtu edhe Mali i Zi janë palë kontraktuese të Konventës së UNECE-së për Mbrojtjen dhe Përdorimin e Rrjedhave Ujore Ndërkufitare, e cila i detyron shtetet ta përdorin ujin në një mënyrë të arsyeshme dhe të bashkëpunojnë me njëra-tjetrën.
Ndryshimi në rrjedhën e ujit të Ibrit do të varej gjithashtu nga vendi ku do të kryhej ndërhyrja, sa do ta ndryshonte rrjedhën dhe çfarë pasojash do të prodhonte në rrjedhën e poshtme.